Jak działa lock-up po debiucie giełdowym i co mówi harmonogram SpaceX

Jeśli nigdy nie miał Pan akcji spółki świeżo po debiucie giełdowym, „wygaśnięcie lock-upu” brzmi groźnie i rzadko doczekuje się wyjaśnienia. W tym tygodniu wraca w każdym tekście o SpaceX. Warto więc zajrzeć do samego harmonogramu — czyta się go zupełnie inaczej.

Czym właściwie jest lock-up

Kiedy spółka wchodzi na giełdę, do publicznego obrotu trafia tylko część jej akcji. Wszyscy, którzy mieli udziały wcześniej — założyciele, pracownicy, pierwsi inwestorzy — zatrzymują resztę. Gdyby każdy z nich mógł sprzedawać już pierwszego dnia, nagła podaż przygniotłaby kurs, więc podpisują umowę, że przez określony czas nie sprzedadzą ani jednej akcji. To właśnie lock-up, czyli okres zakazu sprzedaży, i trwa zwykle od 90 do 180 dni.

Kiedy wygasa, te akcje można sprzedać. Można — a to nie znaczy, że zostaną sprzedane. Liczy się, ilu posiadaczy faktycznie sprzeda i jak rozłożone jest samo odblokowanie.

Co mówi harmonogram SpaceX

SpaceX zadebiutował na giełdzie 12 czerwca 2026 roku po 135 USD za akcję — było to największe IPO (pierwsza oferta publiczna, czyli debiut giełdowy) w historii. W tygodniu po debiucie kurs dobił w trakcie sesji do 225,64 USD, a potem poszedł w drugą stronę. Piątek zamknął na 123,99 USD — około 45% poniżej tamtego szczytu i poniżej ceny, po której przeprowadzono samą ofertę.

Lock-up nie kończy się jednak jednego dnia. Z harmonogramu wynika, że:

• Około 911,5 mln akcji — przy obecnym kursie warte mniej więcej 123 mld USD — odblokowuje się w drugim pełnym dniu notowań po pierwszym raporcie wynikowym spółki jako firmy publicznej. Serwisy prowadzące kalendarze wyników wpisują ten raport mniej więcej na 6 sierpnia, ale to wyłącznie szacunek: SpaceX nie podał daty, więc razem z nią przesuwa się też termin odblokowania.
• Kolejne 455,8 mln akcji odblokuje się tylko wtedy, gdy kurs zamknie się co najmniej 30% powyżej ceny z IPO — czyli na 175,50 USD — w pięciu z dziesięciu sesji poprzedzających ten raport.
• Potem, od końca sierpnia do końca października, co dwa–trzy tygodnie uwalniane są transze po mniej więcej 7% (transza to po prostu jedna porcja akcji zwalniana w danym terminie).
• Kolejne 28% będzie można sprzedać po raporcie za trzeci kwartał.
• Standardowy lock-up kończy się na początku grudnia.
• Akcje samego Elona Muska pozostają zablokowane do czerwca przyszłego roku, długo po wszystkich pozostałych.

Warunek, który łatwo przeoczyć

Wróćmy do drugiej transzy. Te 455,8 mln akcji potrzebuje kursu na poziomie 175,50 USD. Dziś kurs to około 124 USD. Żeby ta transza się odblokowała, akcje musiałyby najpierw wzrosnąć o ponad 40% — i utrzymać ten poziom przez pięć z dziesięciu sesji.

Największy dodatkowy blok podaży, przed którym wszyscy się bronią, przy dzisiejszej cenie po prostu się nie pojawi. Warunek działa dokładnie odwrotnie, niż wynika z tej obawy: uruchamia go wzrost kursu, a nie spadek. To nie znaczy, że pierwsza transza jest mała. I nie mówi nic o tym, dokąd pójdzie kurs.

Co to znaczy, jeśli ma Pan takie akcje

Nic z tego nie dotyczy wyłącznie SpaceX. Jeśli kupuje Pan przez brokera akcje spółki świeżo po debiucie, harmonogram lock-upu jest dokumentem publicznym — znajdzie się w prospekcie emisyjnym, czyli w dokumencie, który spółka publikuje przed wejściem na giełdę, a daty da się poznać z wyprzedzeniem, zamiast dowiadywać się o nich z zaskoczenia.

Czy to sprawia, że akcje spółki świeżo po debiucie są atrakcyjne, czy nie — tego Panu nie powiemy; zależy to wyłącznie od Pana horyzontu i tolerancji na ryzyko. To podsumowanie tego, co wynika z dokumentów i doniesień, a nie porada inwestycyjna.